Hükümlünün Velayet Hakkı

Türk hukukunda, hükümlünün velayet hakkına ilişkin düzenlemeler, gerek Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin benimsediği ilkeler gerekse İHAM içtihadında yer alan ilkelere tamamen zıt niteliktedir

Doç. Dr. iur. E. Eylem Aksoy Retornaz
Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Usul Hukuku Anabilim Dalı

Anne veya baba olan bir birey hakkında verilen hürriyeti bağlayıcı ceza infaz edilmeye başlandığında, bu bireyin velayet hakkını koruyup koruyamayacağı, velayet hakkını koruması halinde, söz konusu hakkı nasıl kullanacağı sorusu akla gelebilir.1* Gerçekten de, cezaevinde bulunan bir kişinin günlük hayatta velayet hakkını kullanması kolay değildir. Bununla birlikte, hükümlülerin cezaevinde olmalarına rağmen çocukları hakkındaki kararlarda özgür ebeveyn kadar söz sahibi olmayı istedikleri görülmektedir.2* Mahpusların velayet haklarını ziyaretler,telefon görüşmeleri ve yazışmalar aracılığıyla kullanmaları düşünülebilir.
Klasik ceza infaz hukuku anlayışında, bu sorulara verilen yanıt hükümlünün velayet hakkından yoksun bırakılması gerektiğiydi.3* Oysa günümüzde, modern ceza infaz hukuku anlayışında bu yaklaşım tamamen terk edilmiş ve çocuğun anne-babasıylailişkilerini sürdürmesi ilkesi benimsenmiştir.4*
Türkiye’nin de taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 9. maddesinin 3. fıkrasında5* çocuğun üstün yararına aykırı olmadığı sürece, çocuğun ayrı olduğu anne-babasıyla kişisel ilişki kurması ve doğrudan görüşmesi bir hak olarak düzenlenmiştir. Sözleşme’de açıkça ifade edilmese de, ebeveyninden biri hükümlü olan çocuk da şüphesiz bu haktan yararlanacaktır. Bu çerçevede temel prensip,anne veya babanın cezaevinde olması halinde dahi çocuklarıyla bağlarını devam ettirmeleridir. Bu ilkenin tek istisnası ise çocuğun üstün yararının aksini gerektirmesidir. (devamı Güncel Hukuk’ta) 

1. DUPUIS Isabelle, “Le droitduvisiteduparentincarcéré”, RecueilDalloz, 1999, s. 251.
2. MERÇİL İpek/AKSOY RETORNAZ E.Eylem/DOĞUÇ Seçil, Türkiye’de Kadın Suçluluğu ve Cezaevinde Kadın Olmak, yayınlanmamış saha araştırması raporu, 2012.
3. DE CONINCK Gérard, “La familledudétenu:de la suspicion à l’idéalisation”, Déviance et Société, 1982, s. 83.
4. AKSOY RETORNAZ Emine Eylem, La sauvegardedesdroits de l’Homme dans l’exécution de la peineprivative de liberté, notamment en Suisse et en Turquie, Schulthess, éditionsromandes, Genève, Zurich, Bâle, 2011, s. 169.

Güncel Hukuk, Haziran 2016