Politik Amaçlı Tutuklama Yasağı İHAS md. 18 ve Anayasa Şikâyeti

Hakkında tutuklama kararı verilen kişiler, tutuklamanın münhasıran politik bir amacı olduğu düşüncesindeyse; bu iddialarını, basında üretilen veya hükûmet yetkilileri tarafından dile getirilen açıklamalara, diğer tutukluluk kararlarının niteliğine ve ülkenin genel durumuna dikkat çekerek AYM önünde dile getirebilirler

Yrd. Doç. Dr. Tolga Şirin

Tutuklama tedbiri, kişi özgürlüğüne yapılan bir müdahaledir. Demokratik ülkelerde özgürlük kural, sınırlama istisnadır. Dolayısıyla tutuklama kararı da istisnaî hallerde gündeme gelir. Bu konuda ulaşılan ortak standart; tutuklama tedbirine, suçlu olduğuna ilişkin kuvvetli kuşku bulunan bir kişinin kaçmasını veya delilleri karartmasını engellemek için ve de son çare olarak başvurulmasıdır. Fakat bu standart, çoğu kez kâğıt üzerinde kalmaktadır. Özellikle antidemokratik sistemlerde tutuklama tedbiri, suçla mücadele adı altında siyasal muhalefetin bastırılması ve baskıcı iktidarın pekiştirilmesi amacıyla kullanılabilmektedir. Bu tür uygulamalarda, görünürde hukuksal bir süreç vardır ama aslında, bağımsızlığı şüpheli mahkemeler yoluyla, meşru siyasal faaliyetler ve/veya eleştirel basın cezalandırılmaktadır. Yani bu tür örneklerde göstermelik hukuk, siyasal iktidarın gerçek amacını perdeleme işlevi görmektedir. Tutukluluğun hukuksal amacı, siyasal nedenlerle saptırılmaktadır.1*
Hukuk, kuşkusuz bu “amaç saptırması” karşısında tamamen sessiz değildir. Özellikle insan hakları hukukunda, bu konuda bir takım gelişmeler söz konusudur. Bu bağlamda, en önemli düzenleme ise İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin (İHAS) 18. maddesidir. Bu maddeye göre; “sözü edilen hak ve özgürlüklere bu Sözleşmeyle getirilen sınırlamalar, öngörüldükleri amaç dışında kullanılamaz.” (devamı Güncel Hukuk’ta) 

1. Jochen Abraham Frowein, “Art. 18”, in Jochen Abraham Frowein/Wolfgang Peukert (Hrsg.), EMRK-Kommentar, 3. Auflage, 2009, § 1.

Güncel Hukuk, Nisan 2016